چاپ آراد >> مطالب >> روند تحولات صنعت نشر کتاب
 روند تحولات صنعت نشر کتاب
چهار شنبه 22 مهر 1394

برای درک بهتر از آینده چاپ و نشر کتاب لازم است ابتدا نوعی دسته بندی از انواع کتاب های موجود در بازار ارایه شود.

این طبقه بندی را با این که نمی توان صددرصد کامل و فراگیر دانست ولی بیشتر کتاب های منتشر شده در سطح جهان را در برمی گیرد.

کتاب برای مخاطب عام (Trade and Mass Market): این کتاب ها که به صورت جلد نرم (Soft Cover) و یا جلد سخت (Hard Cover) منتشر می شوند و حاوی متن و یا عکس هستند، مخاطب عام را هدف قرار می دهند.

کتاب های جلد شومیز (Paperbacks): این کتاب ها به طور معمول روی کاغذ روزنامه منتشر می شوند و قطع آنها جیبی است. کتاب های مرجع (Reference books): کتاب هایی هستند که از آنها به عنوان راهنما برای کسب اطلاعات جهت انجام تحقیقات یا موارد دیگر استفاده می شود .(فرهنگ لغت، دایره المعارف و ...)

کتاب های فنی(Technical books): کتاب هایی که محتوای آن ها برای یک متخصص نوشته شده و بازارهای آکادمیک و علمی را هدف قرار داده باشند.
کتاب های کودک و نوجوان
(Juvenile books):

این کتاب ها برای کودکان و نوجوانان نوشته می شود.
سالنامه های مدارس (Year book):

این کتاب ها سالی یک بار پس از پایان یافتن سال تحصیلی منتشر می شود و از آن برای ثبت و حفظ خاطرات و رویدادهای یک سال استفاده می شود.
کتاب های درسی (Text books):

کتاب هایی که برای آموزش در مقاطع مختلف تحصیلی از کودکستان تا دانشگاه مورد استفاده قرار می گیرد.
کتاب های کمک درسی
(Work books):

هر گونه کتاب یا جزوه ای که در امر آموزش به معلمان و مدرسان و استادان مدارس و دانشگاه ها و مراکز آموزشی کمک کرده و کتاب های درسی را تکمیل کند.کتاب های ویژه و اختصاصی (Vanity and Speciality books): کتاب هایی هستند که توسط خالق اثر برای مخاطبی خاص و منتخب تهیه می شود.
کتاب های خاطرات / یادبود (Memory books):

کتاب هایی که تنها یک بار برای حفظ خاطرات و یادبود یک رویداد خاص از جمله عروسی یا گردهمایی منتشر می شود.

در سال های آینده تا حدی از حجم کتاب های چاپی کاسته خواهد شد زیرا بخشی از کتاب های مرجع و کتاب های آکادمیک و درسی در قالب الکترونیک چه از طریق اینترنت و چه از طریق کتاب های الکترونیکی (e book) عرضه خواهند شد. البته کتاب های الکترونیک دست کم تا سال ۲۰۲۰ چالش عمده ای در برابر صنعت چاپ کتاب به روش افست به شمار نخواهند آمد.
روند اصلی و غالب در سال های آینده چاپ کتاب به صورت درخواستی

(on Demand) خواهد بود. چاپ کتاب به صورت درخواستی یعنی چاپ در تیراژ حتی یک عدد. نویسندگان بیشتری در سال های آینده به این روش رو آورده و کتاب خود را از طریق اینترنت در اختیار خوانندگان قرار خواهند داد. از این طریق کتاب تنها در صورت نیاز و به احتمال در کتاب فروشی منتشر خواهد شد.
روندهای صنعت نشر کتاب

یکی از معضلات صنعت نشر همواره هزینه انبارداری کتاب هایی است که هرگز به فروش نمی رسد. به همین خاطر ناشران در سال آینده برای کاهش هزینه ها و مشکلاتی که عدم فروش کتاب ها به بار می آورد به دنبال روش های جدید تری برای تولید، توزیع و فروش کتاب ها خواهند بود. کتاب های الکترونیکی با پیشرفت تجهیزات کتاب خوان (Reader) به تهدیدی جدی برای کتاب های چاپی تبدیل خواهند شد.

کتاب های مرجع سریع تر از دیگر انواع کتاب ها به فرمت الکترونیکی مناسب e book تبدیل خواهند شد. ناشران، منابع استاندارد برای ذخیره سازی اطلاعات الکترونیک را متحول خواهند کرد تا از این طریق خوانندگان بتوانند کتاب ها را به طور دلخواه بارگیری (Download) کرده و یا آن را چاپ کنند.

چاپ بر اساس تقاضا (کتاب درخواستی) به طور گسترده در مراکز چاپی متمرکز، کتاب فروشی ها و یا خانه ها و مراکز اداری مورد استفاده قرار می گیرد. فرایند چاپ کتاب از مراکز تولیدی متمرکز به نقاطی که به مشتری نزدیک تر است منتقل می شود. محل های جدیدی از جمله کتاب فروشی ها کار چاپ کتاب را انجام خواهند داد. کتاب فروش ها کماکان کتاب را در قفسه های خود به نمایش می گذارند ولی در عین حال به مراکز چاپ درخواستی و بارگیری کتاب نیز تبدیل می شوند.

مدارس ابتدایی و دبیرستان ها از رایانه و رسانه های الکترونیک استفاده خواهند کرد و از این طریق تقاضا برای کتاب های درسی کاهش پیدا خواهد کرد. توزیع الکترونیکی کتاب های دانشکده ها به ویژه برای برنامه های آموزشی از راه دور افزایش پیدا خواهد کرد.

روش های حفاظت از دارایی های معنوی (Intelectual property) نویسنده کتاب متحول شده و پیشرفت خواهند کرد.برنامه های نرم افزاری دروازه بانی (Gatekeepers) از جمله Copyright Clearance Center برداشت و استفاده از محتوای الکترونیکی را تسهیل خواهد کرد. با رو آوردن نویسندگان به اینترنت و چاپ

بر اساس تقاضا عناوین کتاب که در سال ۲۰۰۰ به ۶۷۰۰ عدد رسیده بود، در سال ۲۰۲۰ به بیش از ۱۰۰ هزار خواهد رسید. خانواده ها هر چه بیشتر خبرنامه، یادداشت های روزانه و سفرنامه به صورت الکترونیک منتشر می کنند. صنعت خودانتشاراتی (Self publishing) تا سال ۲۰۲۰ به یک بازار عمده تبدیل می شود. خدمات بازاریابی، پشتیبانی و تحریریه جدید برای حمایت از ناشران و نویسندگان مستقل ظهور خواهند کرد.
کتاب برای مخاطب عام

(Trade and Mass Market)

کتاب هایی که مخاطب عام دارند کم و بیش مثل گذشته چاپ خواهند شد ولی با شیوه های جدیدتر. ناشران دیگر با چاپ کتاب های پرفروش (Best seller) آینده خود را به مخاطره نمی اندازند. آنها هر چه بیشتر به چاپ بر اساس تقاضا رو خواهند آورد تا از این طریق از مخاطراتی که تعیین تیراژ یک کتاب قبل از عرضه آن به بازار در بر دارد، پرهیز کنند. کتاب ها تنها هنگامی که سفارش دریافت می شود چاپ شده و سپس به آدرس خانه مشتری ارسال می شود. ذخیره سازی فایل کتاب تداوم چاپ آن را تضمین کرده و به ناشر و خواننده اطمینان خواهد داد که کتاب همواره در صورت تقاضا در بازار موجود خواهد بود. کتاب های الکترونیک در نهایت روی بازار کتاب های ویژه مخاطب عام تأثیر خواهند گذاشت. ولی دست کم ۱۰ سال طول خواهد کشید تا آثار آن احساس شود. دلایل زیادی برای رشد کند و تدریجی کتاب الکترونیک وجود دارد. هزینه تجهیزات Reader هنوز بالاست و از لحاظ اقتصادی خرید آن به صرفه نیست. در حال حاضر خریدار ابتدا باید بابت Reader پول داده و سپس برای هر کتاب که می خواهد بارگیری کند، بار دیگر باید پول بدهد. هزینه دستگاه کتاب خوان به تدریج کاهش پیدا خواهد کرد ولی این کاهش تنها هنگامی صورت می پذیرد که تعداد بیشتری به خرید آن رو بیاورند. مشکل دیگر کیفیت صفحه نمایش و رزولوشن دستگاه کتاب خوان است. تا زمانی که کیفیت آن افزایش پیدا نکند خواندن از روی کتاب چاپی آسان تر است و در آخر استحکام و دوام دستگاه های کتاب خوان باید افزایش پیدا کرده (در عین حال هزینه آن نباید بالا رود) تا بتواند شرایط نامساعد ساحل دریا، تخت خواب، اتوبوس و مترو را تحمل کند. زیرا مخاطب عام به طور معمول در این مکان ها کتاب می خواند و همواره در شرایط مکان مناسب برای کتاب خوانی نیست.
کتاب های جلد شومیز

(Paper backs)

به نظر نمی رسد کتاب های الکترونیک و اینترنت تهدید جدی برای کتاب های ارزان قیمت و قابل حمل جلد کاغذی که قطع آنها نیز کوچک است، به شمار بیایند. تجهیزات نمایشگر الکترونیک تنها هنگامی می توانند اقتدار این کتاب ها را به مخاطره بیندازند که بتوانند در مقابل آب شور دریا و شن و ماسه و یا ضربه ناشی از برخورد با زمین و یا وان حمام مقاومت کرده و خراب نشوند. آنها همچنین باید ارزان قیمت باشند، تا اگر خواننده آن را در اتوبوس جا گذاشت آه از نهادش درنیاید. با این حال انتظار می رود صنعت کتاب های جلد شومیز و جیبی متحول شود. ابتدا آثار نویسندگان معروف و کتاب های پرفروش آنها در تیراژ بالا چاپ خواهد شد تا تقاضای پیش بینی شده را برآورده کرده و از مزایای تولید بالا سود ببرد.

با کاهش تقاضا تیراژ چاپ های بعدی کمتر خواهد شد و از این طریق هزینه انبارداری به ناشر تحمیل نخواهد شد. ناشران کتاب های جلد شومیز به نوعی توازن بین تولید کتاب براساس تقاضا برای عرضه کتاب های پرطرفدار و انبارداری خواهند رسید تا از این طریق هیچ وقفه ای بین چاپ چندباره یک کتاب در تیراژهای مختلف رخ ندهد. با کاهش محبوبیت و تقاضا، چاپ کتاب در تیراژ کم جای خود را به چاپ بر اساس تقاضا خواهد داد. اگر فرمت داده های الکترونیک به اندازه کافی انعطاف پذیر باشد از یک فایل مستر (Master) هم می توان برای چاپ کتاب در تیراژ یک عدد و هم چاپ کتاب در تیراژ یک میلیون استفاده کرد. به تدریج تولید کتاب در تیراژ کم با استفاده از تکنولوژی های چاپ بر اساس تقاضا مقرون به صرفه تر از چاپ به روش معمولی برای تمام طول مدتی خواهد شد که تقاضا برای یک عنوان کتاب وجود دارد. آثار نویسندگان تازه واردی که انتظار می رود کتاب های آنها در نهایت فروش خوبی داشته باشد و در عین حال تیراژ هر بار چاپ کتاب آنها چندان بالا نیست و همچنین نویسندگان نه چندان مشهوری که پیش بینی تقاضا برای کتاب های آنها چندان عملی نباشد، ابتدا در تیراژ کم منتشر می شود. هدف از این کار چاپ «درست به وقتش» (just in time) است.

نویسندگان تازه کار و کتاب هایی که برای بازارهای خاص و تخصصی نوشته شده اند می توانند از مزایای نشر بر اساس تقاضا بیشترین استفاده را ببرند.

ناشران دیگر مجبور نخواهند بود با چاپ یک کتاب در تیراژ بالا سرمایه خود را به خطر بیندازند. بسیاری از مراحل اولیه آماده سازی کتاب توسط خود نویسنده انجام می شود. او دست نویس اصلی را با استفاده از نرم افزارهای واژه پرداز (word) تایپ کرده و ناشر آن را به صورت یک فایل الکترونیک وارد بازار می کند. مراحل پیش از چاپ تنها به نمونه خوانی و تبدیل فایل متن کتاب به یک تمپلیت (Template) استاندارد خلاصه می شود. هیچ پولی بابت کتابی که به فروش نخواهد رسید خرج نمی شود. اگر کتاب با استقبال رو به رو شود هزینه های ارسال فایل آن به مرکز چاپ بر اساس تقاضای کتاب فروشی هر محله، انباشت، ارسال و حمل و نقل کتاب به حداقل کاهش پیدا می کند. با کاهش هزینه های انتشار کتاب و استفاده از مدل Just in Time ناشران می توانند شانس خود را با انتشار کتاب های نویسندگان جدید و عناوینی که پیش بینی فروش آنها امکان پذیر نیست، امتحان کنند. با استفاده از روش های چاپ بر اساس تقاضا کتاب هایی که از طریق یک فایل مستر الکترونیک منتشر می شوند همواره در دسترس خواهند بود و درصورت نیاز وارد بازار می شوند. ناشران می توانند با فروش مجوز استفاده از فایل الکترونیک کتاب درآمد کسب کنند. انتشار کتاب های جلد شومیز (Paperbacks) در بسیاری از موارد توسط مراکز محلی و کتاب فروشی ها و یا در مراکز نشر کاتالوگ کتاب ها و شرکت های فعال در زمینه تجارت الکترونیک (e commerce) انجام خواهد شد.

هنگامی که یک عنوان کتاب برای چاپ براساس تقاضا آماده می شود ناشران همان گونه که آژانس های عکاسی و خبری با فروش اخبار و عکس های خود از طریق اینترنت پول درمی آورند، می توانند از کتاب های خود درآمد کسب کنند. این درآمد از طریق تحویل یک کتاب چاپ و صحافی شده به دست نمی آید بلکه حاصل فروش حقوق تولید یک کتاب در قطع، فرمت و تیراژ تعیین شده در قرارداد خواهد بود. حقوق و درآمد مؤلف نیز بر اساس تعداد کتاب های فروخته شده و درآمدهای حاصل از فروش حق استفاده از فایل الکترونیکی کتاب محاسبه خواهد شد.
کتاب های مرجع

در گذشته کیفیت کتاب های مرجع بر اساس دقت و صحت اطلاعاتی که در آن درج شده بود و میزان سرعت و سهولتی که خواننده می توانست این اطلاعات را برداشت کند، سنجیده می شد. در طول سال های گذشته تحلیلگران کتاب شاهد کاهش استفاده از دانشنامه های سنتی جلد سخت بوده ا ند ، زیرا رسانه الکترونیک از جمله اینترنت، سی دی و یا دی وی دی با ارایه موتور جست وجو (Search Engine) عملیات جست وجو را تا حد زیادی راحت تر و سریع تر کرده است. تحلیلگران انستیتو تکنولوژی روچستر (CRIT) معتقدند تنها ۶ درصد از صفحات دانشنامه های چاپی که در سال ۱۹۸۰ عرضه شده بودند تا سال ۲۰۰۰ به صورت چاپی حفظ شدند و مابقی به فرمت الکترونیک تبدیل شده اند. از سوی دیگر رسانه الکترونیک به صورت دوسویه و تعاملی(Interactive) عمل می کند. به همین خاطر به روز کردن آنها بسیار ارزان تر از تجدیدچاپ کتاب است.

با این حال برای پذیرش اینترنت به عنوان یک مرجع قابل اعتماد هنوز یک مشکل عمده وجود دارد و آن هم اعتمادپذیری است.دقت و صحت اطلاعات ارایه شده توسط رسانه الکترونیک همواره مورد پرسش است. زیرا وب پدیده ای دینامیک است و کاربران همواره به منابعی که وب از آن استفاده می کند، شک دارند و به نظر آنها این منابع چندان هم قابل اعتماد نیستند. یکی دیگر از بازارهای ویژه خاص کتاب های مرجع، دانشنامه های هنرهای زیبا و یا موارد و شاخه هایی از علم هستند که با تصاویر چشم نواز سروکار دارند. در این نوع دانشنامه ها بازتولید رنگ با کیفیت بالا از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در چاپ این نوع دانشنامه ها، روش افست موقعیت و برتری خود را حفظ خواهد کرد. بازار برای چاپ دانشنامه های گران قیمت و مبتنی بر متن شاید به طور کامل در آینده از بین برود. در آن صورت هر آنچه از تقاضا برای کتاب های مرجع چاپی باقی خواهند ماند توسط روش های چاپ بر اساس تقاضا در تیراژ کم برآورده خواهد شد.
کتاب های فنی و علمی

کتاب های فنی چندین ویژگی دارند که آنها را از دیگر انواع کتاب متمایز می سازد. طول عمر، هزینه تولید و نوع استفاده از این کتاب ها به گونه ای است که فرآیند انتشار آنها را در مقایسه با دیگر کتاب ها متفاوت می کند. انتشار کتاب های فنی و به روز کردن آنها گران است. کتاب های راهنمای نرم افزارها را باید به طور مستمر و در مدتی کوتاه به روز کرد، زیرا ویرایش های جدید یک نرم افزار به سرعت وارد بازار می شود. طبیعت این کتاب ها به گونه ای است که باید توسط متخصصان نوشته شوند. همین امر هزینه تولید آنها را بالا می برد. ویرایش های قدیمی تر در عمل هیچ استفاده ای ندارند و همین باعث ضرر و زیان برای ناشر می شود. کتاب های فنی بارها و بارها به روز شده و تجدیدچاپ می شوند و به روز کردن آنها پایانی ندارد.

خریداران نیز چاره ای جز خرید ویرایش های جدیدتر را ندارند. استراتژی ایده ال انتشاراتی برای کتاب های فنی، تکرار فروش این کتاب ها بدون تحمل هزینه های تولید نسخه های به روز شده است. به همین خاطر نشر الکترونیک این کتاب ها بهترین راه حل به نظر می رسد، ولی در عمل اینگونه نیست.

ابعاد و گرافیک های موجود در کتاب های فنی به گونه ای است که بازتولید آنها را توسط کتاب الکترونیک و صفحه نمایش کامپیوتری با مشکل رو به رو می کند. از سوی دیگر کتاب های راهنمای کامپیوتر در فرمت الکترونیک اگر خود کامپیوتر کار نکند به هیچ دردی نمی خورند. از سوی دیگر ویرایش های دیجیتال اسناد فنی که توسط وب، رایانه و تجهیزات الکترونیک قابل حمل دیگر در اختیار کاربران قرار می گیرند دارای مزایای عمده ای از جمله صدا، تصویر و لینک به اطلاعات تکمیلی دیگر هستند. با توسعه و پیشرفت رایانه ها، آنها سبک تر، ارزان تر و قدرتمندتر شده و در عین حال حمل و نقل آنها آسان تر می شود. به همین خاطر در آینده رایانه می تواند به یک رقیب جدی برای چاپ افست در زمینه نشر کتاب های فنی تبدیل شود.

چاپ کتاب های فنی در تیراژ بالا بسیار سودآور است و با در نظر گرفتن روند تحولات در صنایع تکنولوژیک، ناشران انتظار دارند انتشار این کتاب ها تا ۲۰ سال آینده رشد چشمگیری داشته باشد.

با این حال در آینده کتاب های فنی در تیراژهای کمتر چاپ شده و یا با استفاده از شیوه های چاپ بر اساس تقاضا منتشر خواهند شد. ویرایش های الکترونیکی این کتاب ها بخشی از بازار چاپ سنتی را به خود اختصاص خواهد داد. ولی هنوز بازار برای نسخه های کاغذی وجود داشته و انتظار می رود رشد خوبی نیز داشته باشد.
کتاب های کودک و نوجوان

فروش کتاب های کودک و نوجوان از بین سال های ۱۹۹۰ تا سال ۲۰۰۵ بالغ بر ۳۴ درصد رشد داشته است.

علت این رشد استفاده از شخصیت های فیلم های کارتون و قهرمانان فیلم های کودک و نوجوان در کتاب ها بوده است. رسانه الکترونیک از یک سو با این دسته از کتاب ها رقابت کرده و از سوی دیگر سوژه و محتوا برای ادبیات کودک و نوجوان خلق می کند. سی دی هایی که همراه با کتاب های کودک و نوجوانان عرضه می شود امکانات بیشتر از جمله صدا و انیمیشن به کودکان عرضه می کند. با این که این امکانات کودکان را تشویق به خواندن می کند، سنت گرایان معتقدند امکانات مولتی مدیا کودکان را از لذت خیال پردازی محروم می کند. برخی از ناشران چندین عنوان کتاب کودک از جمله دکتر سوس (Dr. Seuss) را در قالب و فرمت e book و سی دی ارایه کرده اند. کتاب الکترونیک پتانسیل زیادی برای جایگزین کردن کتاب های درسی و کتاب های داستان ویژه کودک و نوجوان دارد. کتاب الکترونیک برای این گروه سنی مزایای فراوانی دارد. این تجهیزات می تواند چندین کتاب را در خود جای داده بدون این که وزن کوله پشتی کودک را افزایش دهد. از سوی دیگر امکان ارایه کردن صدا و انیمیشن از طریق کتاب الکترونیک وجود دارد. این تجهیزات می تواند به دانش آموزانی که مشکل بینایی داشته و از ناتوانی در امر آموزش رنج می برند، کمک کند.
سالنامه های مدارس

سالنامه های مدارس که به طور معمول با استفاده از ماشین های رول افست و یا ورقی در تیراژ بالا توسط شرکت هایی چون Josten و Balfour منتشر می شود، در آینده بر اساس تقاضا چاپ خواهد شد. این روند بازارهای جدیدی برای شرکت های کوچک تری که ماشین چاپ دیجیتال تونری دارند ایجاد می کند. بازار سالنامه تا سال ۲۰۲۰ تحولات شگرفی را تجربه خواهد کرد. مدارس اکنون به دنبال روش ها و رسانه های جدید از جمله CD، سایت اینترنتی و ویدئو برای حفظ و ثبت رویدادهای سالانه خود هستند.

همین امر باعث کاهش تیراژ سالنامه های مدارس خواهد شد ولی در عین حال آن را از صحنه به در نخواهد کرد. تغییرات سریع و پی در پی فرمت های مولتی مدیا باعث خواهد شد تا مقبولیت و فراگیری سالنامه های غیرچاپی با مشکل مواجه شود. در حالی که نبرد برای ارایه یک نرم افزار طراحی فراگیر و غالب در صنعت چاپ همچنان ادامه دارد، مردم تمایل چندانی برای ثبت خاطرات خود در فرمت هایی که آینده آن مبهم است، ندارند. عادت و رسم آمریکایی ها مبنی بر امضای سالنامه های خود بدین معنی است که سالنامه های اینترنتی شاید قادر نباشند با ویرایش چاپی رقابت کنند، گواینکه دانش آموزان و دانشجویان می توانند پیامی را روی یک صفحه وب ویژه پیام شخصی بارگیری کنند. سالنامه های اینترنتی تنها هنگامی شانس بقا دارند که مدارس یا شاگردان یک کلاس آن را حفظ کرده و بر آن نظارت کنند.

سالنامه های اینترنتی مزیت دیگری دارند که آن هم استفاده از تبلیغات و آگهی است. در حال حاضر آگهی هایی که در سالنامه های مدارس چاپ می شود در حقیقت کمکی است که کسبه و تجار به مدارس منطقه و محله خود می کنند.

آگهی های اینترنتی می توانند خود دانشجویان یا دانش آموزان را مخاطب قرار داده و ضریب پاسخگویی آگهی را افزایش دهند.اگر زمانی CD و DVD جایگزین سالنامه های چاپی شوند، آنگاه بازار جدیدی برای چاپ بسته بندی و لیبل نیز به وجود خواهد آمد.
کتاب درسی

کتاب درسی بزرگ ترین شاخه بازار نشر کتاب است و در آمریکا شامل ۲۵ درصد از کل کتاب هایی می شود که سالانه به فروش می رسند.

با این حال رشد سالانه بازار کتاب درسی بسیار پایین است. کتاب های درسی مقاطع ابتدایی و متوسطه را به طور معمول برای ۲ تا ۳ سال بر اساس نوع درس می توان استفاده کرد. کتاب های درسی که با موضوعاتی چون رایانه سروکار دارند زودتر از کتاب های ریاضی و یا زیست شناسی به روز شده و تجدید چاپ می شوند. رسانه الکترونیکی مثل متون الکترونیک را می توان به سرعت به روز کرده و تجدید چاپ کرد و از این طریق دانش آموزان به طور مستمر به اطلاعات جدید دسترسی پیدا می کنند. در سطوح بالاتر آموزشی از جمله کالج و دانشگاه بسیاری از مراکز در حال تجربه اندوزی با متون الکترونیک هستند.

در یکی از دانشگاه های پزشکی در آمریکا، دانشجویان رشته دندانپزشکی کتاب های خود را در قالب یک DVD دریافت می کنند. این DVD شامل کتاب های درسی، کتاب های راهنما و اسلایدهای سخنرانی ها برای یک دوره چهارساله می شود. پس از اتمام هر ترم دانشجویان DVD قبلی را با یک DVD جدید عوض می کنند. هر DVD جایگزین بیش از ۲ میلیون صفحه اطلاعات، هزاران تصویر و بیش از ۱۸۰ کیلوگرم کتاب و جزوه می شود. مدرسان و ناشران کتاب های الکترونیک سال ها است که درباره مزیت جایگزین کردن کتاب های درسی چاپی قدیمی با ویرایش های جدید الکترونیکی صحبت می کنند. برخی از تجارب به دست آمده ثابت می کند که دانشجویان رشته هایی که با انبوهی از کتاب و نوشته های دیگر سروکار دارند، ترجیح می دهند از نسخه چاپی و معمولی استفاده کنند. زیرا دی وی دی ها چهار برابر بیش از آنچه به طور معمول مورد نیاز دانشجویان است، محتوا دارد و در عین حال دانشجو باید بابت محتوایی که استفاده نمی کند، پول پرداخت کند. این دی وی دی ها و دیگر رسانه های دیجیتال به هیچ وجه ارزان نیستند. دی وی دی رشته دندانپزشکی که به آن اشاره شد در طول چهار سال در مجموع هزینه ای بین ۳ تا ۶ هزار دلار به دانشجو تحمیل می کند.

از سوی دیگر دانشجویان باید یک لپ تاپ مجهز به درایو دی وی دی نیز خریداری کنند.از آنجا که خرید دی وی دی اجباری است، دانشجویان مشمول وام دانشجویی فدرال می شوند. این وام تنها برای خریدهای ضروری دانشجو به آنها عرضه می شود.

یکی از مزایای رسانه الکترونیک اضافه کردن رنگ به محتوای دروس بدون پرداخت هزینه اضافی است. ناشران چندی است نسخه رنگی دیاگرام ها را برای فرمت DVD آماده کرده اند تا جایگزین دیاگرام های سیاه و سفید در کتاب های درسی شود.

چاپ کتاب در تیراژ بالا همچنان توسط فرایند افست رول انجام می شود و از افست ورقی برای تیراژ های متوسط و کم استفاده خواهد شد. توسعه و پیشرفت چاپ دیجیتال گزینه های بیشتری در اختیار ناشران کتاب های درسی قرار داده است. یکی از این گزینه ها چاپ بر اساس تقاضا (چاپ درخواستی) است. ضریب رشد صنعت چاپ کتاب درسی براساس تقاضا سالانه بین ۱۵ تا ۲۰ درصد است و در عین حال چاپ کتاب درسی به شیوه افست سالانه ۵ درصد رشد می کند. در زمینه چاپ در تیراژ کم آماده سازی کتاب ها شاید بیش از کل زمان چاپ کتاب به طول بینجامد.

انتشار کتاب بر اساس تقاضا و به صورت ویژه و سفارشی برای تولید بسته های آموزشی برای دروس خاص، آزمایشگاه و یا حتی به صورت تکی برای هر دانشجو امکان پذیر خواهد بود. به عنوان چند نمونه از همکاری بین مراکز آکادمیک و سازمان های تجاری می توان به پروژه مشترک برخی از دانشگاه های آمریکایی از جمله هاروارد، دانشگاه ایالتی اوهایو و دانشگاه کالیفرنیا در سن دیه گو اشاره کرد که چاپخانه های اختصاصی را برای چاپ کتاب های درسی درون دانشگاه برپا کرده اند. با توسعه تکنولوژی رایانه ای مردم هر چه بیشتر به خواندن از طریق صفحه نمایشگر روی خواهند آورد و همین امر تحول عمده ای را در صنعت چاپ کتاب درسی رقم خواهدزد. کتاب های درسی در فرمت های الکترونیک یا دیجیتال و یا از طریق وب در دسترس همگان قرار خواهد گرفت. رشد توزیع محتوای الکترونیک (با استفاده از استانداردهایی چون PDF) می تواند اطلاعات را به طور گسترده در اختیار متقاضیان قرار داده و در عین حال از تمامیت اسنادی که در اینترنت قرار گرفته اند حفاظت کند. حرکت به سوی استفاده از کتاب های درسی الکترونیک و دیجیتال با کاهش هزینه ها شتاب بیشتری خواهد گرفت. رشد متون چاپی به خاطر هزینه بالای مواد خام ( به ویژه کاغذ) که برای تولید آنها به کار می رود با محدودیت مواجه است.

هزینه کاغذ در سال های اخیر همواره بین ۲ تا ۴ درصد افزایش پیدا کرده است. (گواینکه بحران اقتصادی باعث کاهش آن شده ولی در هر حال روند صعودی دارد.) در مجموع تعداد ناشران کتاب های درسی همچنان افزایش پیدا خواهد کرد. با این حال ناشران اینگونه کتاب ها فشاری را که ناشران بزرگ تر برای کاهش هزینه، سود ناچیز و کتاب های برگشتی و فروش نرفته، احساس می کنند، باید تحمل کنند. تا سال ۲۰۲۰ انتظار می رود کتاب های درسی الکترونیک جایگزین کتاب های درسی سنتی شود، زیرا هم سبک است و هم هزینه آن کمتر است و هم به راحتی به روز می شود.
کتاب های کمک درسی

تکنولوژی سی دی احتمال می رود به زودی جایگزین کتاب های کمک درسی به عنوان یک ابزار آموزشی برای مقاطع تحصیلی پایین تر شود. با استفاده از سی دی، آموزگار می تواند به دلخواه صفحاتی را با استفاده از یک چاپگر رومیزی در کلاس درس پرینت گرفته و از این طریق از پرداخت هزینه بالای کتاب کمک درسی پرهیز کند. با رشد و فراگیری رایانه در خانه ها و مدارس، استفاده از کتاب ها و دیگر اقلام کمک درسی تعاملی (دوسویه) باعث خواهد شد تا معلمان با توانایی بیشتری استانداردهای آموزشی را ارتقا ببخشند. با فراگیر شدن مکانیزم های آموزشی رایانه ای از جمله کتاب الکترونیک، امکان استانداردسازی دروس و امکان کنترل بالقوه آموزش در سراسر یک کشور به وجود می آید. این نهضت الکترونیک می تواند انقلابی در سیستم آموزشی به راه بیندازد. همه دانش آموزان در اقصی نقاط یک کشور فارغ از مکان و یا جغرافیای قومی می توانند از کیفیت آموزشی مشابه و استاندارد برخوردار شوند. اهمیت روزافزون حضور رایانه در کلاس های درس و تلاش های مدارس برای کاهش هزینه ها باعث کاهش تعداد کتاب های کمک درسی چاپی خواهد شد.
کتاب های ویژه و اختصاصی

کتاب ها و نشریات ویژه و اختصاصی، مربوط به مؤلفان و یا هنرمندانی خاص می شود که مایلند خود، کتابشان را منتشر کنند. هر کسی که بخواهد از زیر هزینه چاپ و انتشار کتاب شانه خالی کند می تواند به یک مؤلف ناشر (Publisher/ Author) تبدیل شود. شرکت های Xlibris و Iuniverse هر کتابی را در ازای ۱۰۰ دلار منتشر کرده و آن را از طریق اینترنت در اختیار همه قرار می دهند. تکنولوژی های نشر بر اساس تقاضا هم اکنون تأثیر خود را بر این بخش از بازار کتاب گذاشته است. مؤلفان نیز، دست نوشته های خود را در قالب یک فایل الکترونیکی در اختیار شرکت هایی قرار می دهند که کتاب ها را از طریق اینترنت عرضه می کنند. این امر موانع و مشکلات چاپ و انبار کردن کتاب را از میان برمی دارد. به طور معمول نویسنده حق تألیف ناچیزی از طریق فروش کتاب به دست آورده و همچنین با دیدن اثرش در کتاب فروشی ها رضایت شخصی پیدا می کند.
کتاب خاطرات/ یادبود (آلبوم عکس ...)

کتاب های خاطرات و یادگاری به طور معمول به بهانه مراسم ویژه از جمله عروسی، سالگرد، غسل تعمید و یا فارغ التحصیلی تولید و منتشر می شوند. این کتاب ها در ساده ترین فرم خود می تواند یک ورق تا شده حاوی نام میهمانان و خلاصه ای از مراسم یادبود و یا یک کتاب ته چسب کامل با عکس های تمام رنگی باشد. این کتاب ها در تیراژ بسیار کم منتشر می شوند.

اهمیت کتاب های یادبود در عمر طولانی آنها است. مردم به طور معمول مایلند خاطرات خود را برای سال ها حفظ کنند. رسانه های جدید امکانات تازه ای برای ثبت این خاطرات ارایه کرده اند. نوار ویدیویی اولین رقیب در این بازار بود. حالا باید دید آیا نوارهای ویدیویی در طول زمان کیفیت خود را حفظ کرده و آیا در ۲۰ سال آینده دستگاه نمایش ویدیو وجود خواهد داشت یا نه. رسانه الکترونیک گزینه های جدیدی برای ضبط، سروسامان دادن و توزیع این خاطرات ارایه کرده است. این گزینه ها به نوعی حس و حال کتاب را تداعی می کنند. صدا، فیلم و تصویر را می توان در یک سند تلفیق کرد و سپس آ ن را روی تجهیزات ذخیره اطلاعات حفظ کرد، یا از طریق اینترنت در اختیار دیگران قرار داد. دو روند باعث حفظ بازار کتاب های یادبود خواهد شد، اعتبار و پرستیژ کتاب های چاپی و چاپ بر اساس تقاضا.

حالا که رسانه الکترونیک هر چه بیشتر در دسترس مردم قرار دارد پرستیژ کتاب های چاپی افزایش پیدا کرده و کتاب هایی که به رسم یادبود منتشر می شود حکم یک کالای لوکس و ارزشمند را پیدا می کنند. ماشین های چاپ دیجیتال هزینه چاپ در تیراژ کم را کاهش داده و موقعیت های جدیدی برای طراحان فراهم می کنند. چاپ بر اساس تقاضا امکان خلق کتاب های یادبود شخصی سازی شده را فراهم می آورد.

دوربین های دیجیتال، چاپگرهای رومیزی و نرم افزارهای عرضه تمپلیت (الگوهای از پیش تعیین شده) به مصرف کنندگان امکان می دهد کتاب ها و آلبوم های خود را طراحی و چاپ کنند.